اهل سنت - حدیث شناسی

علم الحدیث: علم الحدیث با دو قید (درایتی) و(روایتی) استعمال میگردد و بر دو علم جداگانه اطلاق می حدیث شناسی شود: یکی علم الحدیث درایتی و دیگری علم الحدیث روایتی که اولی اساس و زیربنای دومی است و همان نسبت را با آن دارد که اصول الفقه نسبت به فقه دارد. بر همین مبنا برخی از دانشمندان، اولی را اصول الحدیث و دومی را فروع الحدیث نامیده اند.

الف- علم الحدیث روایتی:

1- تعریف:علم الحدیث روایتی علمی است که بوسیله آن اقوال، افعال، احوال و تأییدات پیامبر(ص)روایت و شناخته میشوند.

2- موضوع: موضوع علم الحدیث روایتی شخص پیامبر(ص) است از حیث اقوال و افعال و احوال و تأیدات.

3- فایده: فایده علم الحدیث روایتی اطلاع و آگاهی از اقوال و افعال و احوال و تأییدات پیامبر(ص) است. توجه: مسایل علم الحدیث روایتی – برخلاف مسایل تمام علوم دیگر مسایل کلی نیستند بلکه مسایل جزئی و قضایای شخصیه میباشند مانند: پیامبر(ص) چنین فرمود، چنین کرد و چنین بود.

ب- علم الحدیث درایتی:

1- تعریف: علم الحدیث درایتی رشته قواعدی است که از احوال روایت کننده (راوی) و از خصوصیات روایت شده (مَروی) و همچنین کیفیت و کمیت زنجیره روایتها (سند) کلاً از حیث رد و قبول بحث می کند.

2- موضوع: موضوع علم الحدیث درایتی عبارت است از(راوی) روایت کننده و (مروی) روایت شده.

3- فایده: فایده علم الحدیث درایتی اطلاع و آگاهی از قوانینی است که می توان بوسیله آن مقبول و مردود را از روایت هایی که به پیامبر(ص) نسبت داده شده اند بخوبی تشخیص داد.

اصطلاحات مقدماتی:

1- خبر:مطلبی است که از کسی نقل می گردد، خواه پیامبر(ص) باشد یا غیر.

2- حدیث:عبارت است اقوال و افعال وتأییدات و صفاتی که به پیامبر(ص) نسبت داده میشوند و سنت نیز به همین معنی استعمال می شود.

3- اثر:مطلبی است که از پیامبر(ص) یا اصحاب یا تابعین روایت شده است.

4- سند:عبارت است از زنجیره راویان که با نظم و ترتیب به متن منتهی می شود.

5- متن:عبارت است از مطلبی که زنجیره راویان به آن منتهی می گردد.

6- اسناد:عبارت است از تلاش محدث در جهت بیان زنجیره منظم و متصل راویان به پیامبر(ص) میرسد.

7- حدیث مسند:حدیثی است که به وسیله یک زنجیره منظم و متصل راویان به پیامبر(ص) میرسد.

8- کتاب مسند:کتابی است مشتمل بر مجموعه هایی از احادیث مسند که هر مجموعه را یکی از اصحاب پیامبر(ص) روایت کرده است مانند مسند امام احمد حنبل.

9- مسند: کسی است که حدیثی را با زنجیره و سند روایت کند خواه اهل فن علم الحدیث درایتی باشد یا فقط راوی حدیث باشد.

10- محدث برتر از مسند است و به کسی گفته می شود که درعلم الحدیث درایتی دارای چنان مهارت و تخصصی باشد که بخوبی بتواند احادیث صحیح و روایات ضعیف را تشخیص و احادیث صحیح را روایت کند.

11- حافظ برتر از محدث است و به کسی گفته می شود که یکصد هزار حدیث را از حیث متن و سند و جرح و تعدیل راویان و تاریخ آنها بررسی کند و احادیث صحیح را روایت نماید.

12- حجه برتر از حافظ است و به کسی گفته می شود که سیصد هزار حدیث را از حیث متن و سند و احوال راویان بررسی کرده و احادیث صحیح را روایت نماید.

13- حاکم برتر از حجه است و به کسی گفته می شود که بر جمیع احادیث از لحاظ متن و سند و جرح و تعدیل راویان و تاریخ آنها اطلاع کامل داشته باشد.

14- جزء: مجموعه ای است از احادی که یک نفر به تنهایی آن را روایت کرده باشد، خواه صحابی و خواه غیر صحابی.

15- جامع: هر کتاب حدیثی که مشتمل بر ابواب هشتگانه: عقاید، احکام، رقاق، آداب، تفسیر، تاریخ، سیر، فتن، مناقب و مثالب باشد، مانند جامع بخاری.

16- مستدرک: کتابی است که به عنوان متمم کتاب دیگر و با همان شروط احادیثی را که از کتاب سلف فوت شده است گردآوری نموده باشد. مانند مستدرک صحیحین از حاکم نیشابوری.

17- مستخرج: کتابی است که مولف احادیث کتاب حدیثی را به غیر اسناد صاحب کتاب(بلکه خود از شیوخ خویش برای آن حدیث آورده است) روایت کند، مانند مستخرج ابن بکر اسماعیلی بر بخاری و مستدرک ابن عمران جوینی برای مسم.

کلید حدیث شناسی- استاد عبدالله احمدیان